Kryptowaluty pod twardym nadzorem: Sejm przesądza o kryptoaktywów ustawie

Polska ustawa o rynku kryptoaktywów, inspirowana unijnym MiCA, wchodzi w finałowy etap prac legislacyjnych, a branża szykuje się na najostrzejszy dotąd reżim nadzoru nad kryptowalutami.

Sedno sprawy

Sejmowa Komisja Finansów Publicznych odrzuciła wszystkie poprawki zgłoszone w drugim czytaniu do rządowego projektu ustawy o rynku kryptoaktywów, torując drogę do szybkiego uchwalenia regulacji. Z informacji opublikowanych m.in. przez Bankier.pl wynika, że posłowie utrzymali najbardziej kontrowersyjne zapisy dotyczące obowiązków licencyjnych i nadzorczych dla dostawców usług w zakresie kryptoaktywów. Głosowanie w Sejmie ma przesądzić o kształcie regulacji, które będą implementacją unijnego rozporządzenia MiCA oraz powiązanych przepisów AML.

Projekt ustawy zakłada, że podmiotom świadczącym usługi związane z kryptowalutami – od giełd, przez kantory online, po dostawców portfeli – będzie potrzebne zezwolenie Komisji Nadzoru Finansowego. Przewidziano również szeroki katalog sankcji administracyjnych i karnych, w tym wysokie kary pieniężne za prowadzenie działalności bez zezwolenia lub naruszenie obowiązków raportowych. Ustawodawca argumentuje, że celem jest ochrona konsumentów i uszczelnienie systemu wobec ryzyk prania pieniędzy i finansowania terroryzmu.

Dla polskiego rynku kryptowalut, który od lat funkcjonuje w stanie regulacyjnej niepewności, uchwalenie ustawy oznacza faktyczny koniec szarej strefy. Z jednej strony ma to uporządkować sektor i zbliżyć się do standardów dużych rynków UE, z drugiej – może wymusić restrukturyzację modeli biznesowych wielu lokalnych podmiotów, a część z nich wypchnąć za granicę.

Jak do tego doszło

Polska od kilku lat znajduje się pod presją, by dostosować prawo do szybkiego rozwoju technologii blockchain oraz wymogów Unii Europejskiej. Już w 2019 r. Ministerstwo Finansów w raporcie o zastosowaniach technologii rozproszonych rejestrów sygnalizowało konieczność stworzenia ram regulujących kryptoaktywa. Kolejne raporty, m.in. publikowany przez administrację rządową przegląd polskiego prawa w kontekście rozproszonych rejestrów, wskazywały na luki w ochronie inwestorów i brak jasnego statusu prawnego wielu usług.

Uchwalenie na poziomie UE rozporządzenia MiCA stworzyło konkretny harmonogram wdrożenia nowych zasad w państwach członkowskich. Polska, podobnie jak inne kraje, musiała przygotować ustawę wykonawczą regulującą nadzór, sankcje i procedury licencyjne. Prace nad projektem przyspieszyły wraz z wyznaczonymi przez Brukselę terminami, a dodatkowym bodźcem były głośne upadłości zagranicznych giełd kryptowalut, które pokazały skalę ryzyka dla detalicznych inwestorów.

W trakcie konsultacji branża wielokrotnie apelowała o wprowadzenie okresów przejściowych i złagodzenie niektórych wymogów, zwłaszcza kapitałowych i sprawozdawczych. Organizacje branżowe argumentowały, że zbyt twarde wdrożenie przepisów może spowodować odpływ innowacyjnych firm do jurysdykcji, które przyjęły bardziej elastyczny model, jak np. Estonia czy Portugalia. Odrzucenie poprawek w komisji jest sygnałem, że rząd i większość parlamentarna stawiają na podejście ostrożnościowe.

Głosy z rynku

Rynek zareagował na informacje o przebiegu prac legislacyjnych mieszanką niepokoju i wyczekiwania. Notowania największych kryptowalut, takich jak bitcoin czy ether, pozostały w globalnym trendzie i nie wykazały silnej reakcji na lokalne wydarzenia, ale polskie spółki powiązane z branżą odnotowały zwiększoną zmienność. Część mniejszych operatorów giełd i kantorów na swoich kanałach informacyjnych ostrzega klientów przed możliwymi przerwami w działalności w związku z koniecznością dostosowania się do nowych wymogów.

„Ustawa w obecnym kształcie stawia przed lokalnymi firmami wymagania porównywalne z instytucjami finansowymi średniej wielkości, ale nie daje im podobnych narzędzi i dostępu do kapitału” – ocenia anonimowo starszy analityk w jednym z warszawskich funduszy private equity. Jednocześnie dodaje, że uporządkowanie rynku może w dłuższej perspektywie przyciągnąć instytucjonalnych graczy, którzy dotąd omijali Polskę z powodu niejasności regulacyjnych.

Innego zdania jest część społeczności kryptowalutowej, aktywnej na polskich forach i serwisach informacyjnych. Dla wielu użytkowników nowe przepisy oznaczają koniec łatwego dostępu do anonimowych usług oraz wzrost kosztów transakcyjnych związanych z AML i raportowaniem. „Nadchodzą czasy, w których korzystanie z lokalnych platform będzie równie biurokratyczne jak otwieranie rachunku w banku” – mówi przedstawiciel jednej z mniejszych giełd, cytowany przez branżowy portal. Zwraca przy tym uwagę, że część użytkowników zapewne przeniesie się na zagraniczne platformy lub zdecentralizowane protokoły DeFi.

Instytucje finansowe w większości przyjmują regulacje z ostrożnym optymizmem. Banki i domy maklerskie od lat sygnalizowały, że brak jasnych zasad utrudnia im rozwój produktów związanych z kryptowalutami, w tym rozwiązań powierniczych i instrumentów pochodnych. Dopiero ujednolicenie wymogów w całej Unii ma umożliwić im budowę ofert skierowanych do klientów detalicznych oraz bardziej zaawansowanych inwestorów, przy zdefiniowanych ramach odpowiedzialności i nadzoru.

Szerszy obraz

Polska ustawa o rynku kryptoaktywów jest częścią szerszego trendu zaostrzania wymogów wobec branży cyfrowych aktywów w Europie. MiCA przewiduje pełną licencjonowaną działalność dla emitentów stablecoinów, dostawców usług przechowywania kryptoaktywów oraz platform obrotu, a także wymogi dotyczące przejrzystości emisji tokenów. Dla krajowych regulatorów oznacza to konieczność zbudowania kompetencji i zasobów, by nadzorować sektor, który jeszcze kilka lat temu był na marginesie rynku finansowego.

W tle pozostaje kwestia konkurencyjności Polski wobec innych jurysdykcji. Część państw członkowskich, wykorzystując ramy MiCA, próbuje przyciągnąć podmioty z branży kryptowalut poprzez przyjazną interpretację przepisów, efektywne procedury licencyjne i dialog z inwestorami. To, jak szybko polski nadzór będzie w stanie rozpatrywać wnioski licencyjne i jak elastycznie podejdzie do innowacyjnych modeli biznesowych, może przesądzić o tym, czy lokalny rynek będzie się rozwijał, czy pozostanie peryferyjny.

W szerszym kontekście regulacje kryptoaktywów wpisują się w dyskusję o cyfryzacji finansów: od tokenizacji tradycyjnych aktywów po rozwój cyfrowych walut banków centralnych. Firmy pracujące nad rozwiązaniami blockchain w sektorze motoryzacyjnym, logistycznym czy nieruchomościowym zwracają uwagę, że brak jasnych przepisów dotyczących tokenów i rozproszonych rejestrów utrudnia im komercjalizację projektów. Nowa ustawa może częściowo ten problem rozwiązać, ale jednocześnie podnieść próg wejścia dla start-upów.

Co powinien wiedzieć inwestor?

Dla inwestora detalicznego najważniejsze jest zrozumienie, że regulacje nie eliminują ryzyka związanego z kryptowalutami, lecz zmieniają jego strukturę. Zmniejszyć się może ryzyko związane z działalnością nieuczciwych lub niewypłacalnych podmiotów, ale wzrosną koszty operacyjne firm, co pośrednio może przełożyć się na opłaty i marże. Okres przejściowy, w którym firmy będą dostosowywać się do wymogów, może przynieść ograniczenia funkcjonalności lub czasowe wstrzymanie niektórych usług.

Inwestorzy powinni też zwrócić uwagę na różnice między podmiotami, które zdecydują się ubiegać o licencję krajową, a tymi, które przeniosą działalność za granicę lub będą działać z jurysdykcji o słabszym nadzorze. W praktyce może to oznaczać większe bezpieczeństwo korzystania z licencjonowanych platform kosztem niższej anonimowości i wyższych wymogów weryfikacyjnych. Jednocześnie część użytkowników zapewne przeniesie aktywność do DeFi, gdzie formalny nadzór państwowy nadal jest ograniczony.

• Sprawdzić, czy używane giełdy i kantory planują ubiegać się o licencję i jakie zmiany zapowiadają w regulaminach oraz procedurach KYC/AML.
• Śledzić komunikaty KNF i Ministerstwa Finansów dotyczące okresów przejściowych, terminów uzyskania zezwoleń i listy licencjonowanych podmiotów.
• Ocenić wpływ potencjalnego wzrostu kosztów usług na własną strategię inwestycyjną, zwłaszcza przy częstym handlu i korzystaniu z zaawansowanych produktów.
• Zachować ostrożność wobec ofert przeniesienia środków na zagraniczne platformy lub do niezweryfikowanych projektów DeFi, które mogą wykorzystywać zamieszanie regulacyjne.

Kluczowe fakty w skrócie

• Sejmowa Komisja Finansów Publicznych odrzuciła wszystkie poprawki do rządowego projektu ustawy o rynku kryptoaktywów na etapie drugiego czytania.
• Ustawa implementuje w Polsce unijne rozporządzenie MiCA oraz powiązane przepisy AML, wprowadzając licencjonowanie dostawców usług w zakresie kryptoaktywów.
• Projekt przewiduje szerokie kompetencje nadzorcze KNF oraz wysokie kary pieniężne za prowadzenie działalności bez zezwolenia i naruszenie obowiązków raportowych.
• Branża krypto w toku konsultacji apelowała o łagodniejsze wymogi i dłuższe okresy przejściowe, ostrzegając przed odpływem firm do innych jurysdykcji UE.
• Instytucje finansowe liczą, że uporządkowanie rynku umożliwi rozwój licencjonowanych produktów związanych z kryptowalutami dla klientów detalicznych.
• Nowe regulacje mogą zwiększyć bezpieczeństwo regulacyjne, ale również podnieść koszty działalności firm i obniżyć anonimowość użytkowników.
• Inwestorzy powinni monitorować decyzje swoich usługodawców, listy licencjonowanych podmiotów oraz komunikaty KNF dotyczące terminów wdrożenia nowych zasad.